پلاک استخوانی در سگ و گربه
پلاکهای استخوانی در جراحی ارتوپدی دامپزشکی؛ اصول انتخاب، کاربرد و روشهای تثبیت شکستگی
مقدمه
یکی از اهداف اصلی در درمان شکستگیهای استخوانی، بازگرداندن هرچه سریعتر عملکرد طبیعی اندام آسیبدیده است. پلاکهای استخوانی (Bone Plates) از ابزارهای مهم در جراحی ارتوپدی دامپزشکی محسوب میشوند که در صورت انتخاب صحیح و کاربرد اصولی، امکان ایجاد پایداری مکانیکی صلب و مناسب را در محل شکستگی فراهم میکنند.
پلاکهای استخوانی به دلیل تنوع در طراحی، اندازه و نحوه عملکرد، قابلیت استفاده در شرایط مختلف ارتوپدی را دارند. مهمترین موارد کاربرد آنها عبارتاند از:
- اغلب شکستگیهای استخوانهای بلند.
- شکستگیهای متعدد و پیچیده.
- شکستگیهای استخوانی در سگها و گربهها با اندازههای مختلف جثه.
این پلاکها در اندازههای متنوعی تولید میشوند و میتوان از آنها برای تثبیت شکستگی در استخوانهای حیوانات متعلق به کوچکترین تا بزرگترین نژادهای سگ و گربه استفاده کرد؛ درحالیکه برخی دیگر از سیستمهای تثبیت داخلی ممکن است برای تمام اندازهها و شرایط آناتومیک مناسب نباشند.
اگرچه سیستمهای متعددی از نظر طراحی و اندازه پلاک در دسترس هستند، در این مبحث از سیستم ASIF (Association for the Study of Internal Fixation) که با سیستم DePuy Synthes Vet مرتبط است، برای تشریح اصول تثبیت استفاده میشود. امروزه تولیدکنندگان متعددی پلاکها و پیچهایی با طراحی و عملکرد مشابه ایمپلنتهای این سیستم تولید میکنند.
پیشنیازهای علمی استفاده از پلاکهای استخوانی
برای دستیابی به نتایج مطلوب در استفاده از پلاکهای استخوانی، جراح باید شناخت کافی از جنبههای آناتومیک، بیومکانیکی و بیولوژیک ترمیم استخوان داشته باشد. مهمترین این موارد عبارتاند از:
۱. شناخت آناتومی استخوان و بافتهای اطراف آن
شامل شناخت ساختار استخوان، مسیر عروق خونی و اعصاب، فضاهای بین عضلانی و محل اتصال عضلات، تاندونها و رباطها به استخوان.
۲. شناخت نیروهای مکانیکی وارد بر استخوان
درک اصول نیروهای فشاری (Compression)، کششی (Tension)، پیچشی (Torsion) و خمشی (Bending) و چگونگی تأثیر هر یک بر استخوان و سیستم تثبیت شکستگی.
۳. شناخت دقیق مکانیک تثبیت شکستگی
جراح باید مکانیزم عملکرد سیستمهای تثبیت را بهخوبی درک کند و بتواند نحوه کاربرد آنها را در سه بُعد فضایی ارزیابی و برنامهریزی کند.
۴. انتخاب روش مناسب جراحی و تثبیت داخلی
انتخاب رویکرد جراحی (Surgical Approach) و روش تثبیت داخلی (Internal Fixation) باید متناسب با نوع، محل، الگوی شکستگی و شرایط اختصاصی هر بیمار انجام شود.
۵. شناخت الگوهای ترمیم استخوان
آگاهی از الگوهای مختلف جوشخوردگی استخوان برای انتخاب روش تثبیت و ارزیابی روند بهبودی ضروری است.
پاسخ بیولوژیک استخوان به تثبیت صلب
تفسیر پاسخ بیولوژیک استخوان به تثبیت صلب (Rigid Fixation) اهمیت ویژهای دارد؛ بهخصوص در شرایطی که انتظار میرود جوشخوردگی اولیه یا مستقیم استخوان (Primary or Direct Bone Union) اتفاق بیفتد.
در روش تثبیت صلب، ایجاد کالوس تحریکشده با نمای رادیوگرافیک کدر (Cloudy Irritation Callus) میتواند نشانهای هشداردهنده باشد. این یافته احتمال وجود حرکت در محل شکستگی را مطرح میکند و ممکن است با تأخیر در جوشخوردگی (Delayed Union) یا جوشنخوردن استخوان (Nonunion) همراه باشد.
هنگامی که دو قطعه استخوانی دارای خونرسانی مناسب، پس از جااندازی آناتومیک (Anatomical Reduction)، تحت فشار بهصورت صلب تثبیت میشوند، بهگونهای که نیروهای برشی و پیچشی بر آنها وارد نشود، جذب استخوان در خط شکستگی رخ نمیدهد و جوشخوردگی مستقیم استخوان بدون تشکیل کالوس پریوستئال قابل مشاهده در رادیوگرافی اتفاق میافتد.
در مقابل، هنگامی که از روش استئوسنتز پلمانند (Bridging Osteosynthesis) برای تثبیت شکستگی استفاده میشود، انتظار تشکیل مقدار قابلتوجهی کالوس در نواحی پریوستئال و اندوستئال وجود دارد. بنابراین، عدم تشکیل کالوس در این شرایط میتواند نشانهای نگرانکننده از اختلال در روند ترمیم باشد.
طبقهبندی پلاکهای استخوانی بر اساس عملکرد
پلاکهای استخوانی بر اساس عملکرد مکانیکی آنها در محل شکستگی به چهار گروه اصلی تقسیم میشوند:
- پلاک فشاری (Compression Plate)
- پلاک خنثیکننده (Neutralization Plate)
- پلاک پلزننده (Bridging Plate)
- پلاک تکیهگاهی (Buttress Plate)
این نامگذاریها لزوماً نشاندهنده ویژگیهای فیزیکی یا ساختار خود پلاک نیستند، بلکه عملکرد مکانیکی آن را در سیستم تثبیت شکستگی مشخص میکنند.
۱. پلاک فشاری یا نوار کششی (Compression Plate / Tension Band Plate)
هنگامی که پلاک بهگونهای روی استخوان قرار میگیرد که تحت نیروی کششی قرار داشته باشد و در مقابل، قطعات شکستگی را به یکدیگر فشرده کند، به آن پلاک فشاری یا پلاک نوار کششی گفته میشود.
استخوانهای بلند، مانند استخوان ران (Femur)، هنگام تحمل وزن و اعمال نیروهای مکانیکی، تحت بارگذاری خارج از مرکز (Eccentric Loading) قرار میگیرند. از نظر بیومکانیکی میتوان این استخوانها را به ستونی خمشده تشبیه کرد.
در چنین شرایطی:
- سطح جانبی استخوان (Lateral Surface) عمدتاً تحت تأثیر نیروهای کششی یا دورکننده (Tension / Distraction Forces) قرار میگیرد.
- سطح داخلی یا میانی استخوان (Medial Surface) عمدتاً تحت تأثیر نیروهای فشاری (Compression / Impaction Forces) قرار دارد.
بنابراین، انتخاب محل صحیح قرارگیری پلاک اهمیت اساسی دارد. پلاک باید در سمتی از استخوان قرار گیرد که بیشترین میزان نیروهای کششی به آن وارد میشود.
از نظر بالینی، این سطوح در استخوانهای مختلف عبارتاند از:
- سطح جانبی استخوان ران (Lateral Surface of Femur).
- سطح داخلی یا کرانیال استخوان درشتنی (Medial or Cranial Surface of Tibia).
- سطح کرانیال یا جانبی استخوان بازو (Cranial or Lateral Surface of Humerus).
- سطح کرانیومدیال یا کرانیال استخوان رادیوس (Craniomedial or Cranial Surface of Radius).
اهمیت محل قرارگیری پلاک
هنگامی که پلاک روی سطح جانبی استخوان ران قرار داده میشود، نیروهای کششی وارد بر این ناحیه را خنثی کرده و در امتداد خط شکستگی نیروهای فشاری ایجاد میکند. این مکانیسم موجب فراهم شدن تثبیت داخلی صلب و افزایش پایداری شکستگی میشود.
در مقابل، اگر پلاک روی سطح داخلی استخوان قرار داده شود، پایداری طولانیمدت آن کاهش مییابد؛ زیرا پلاک در معرض تنش خمشی بیش از حد قرار گرفته و احتمال شکست ناشی از خستگی فلز (Fatigue Fracture) افزایش پیدا میکند.
همچنین، برای حفظ پایداری طولانیمدت و جلوگیری از شکست پلاک، سالم بودن کورتکس استخوان در سمت مقابل پلاک اهمیت زیادی دارد. کورتکس مقابل باید بتواند نیروهای فشاری را تحمل کند و مانع تبدیل آنها به نیروهای خمشی وارد بر پلاک شود. در این شرایط، کورتکس مقابل مانند یک تکیهگاه مکانیکی (Buttress) عمل میکند.
ایجاد فشار در محل شکستگی
در روشهای قدیمیتر، ایجاد کشش در پلاک با استفاده از وسیلهای به نام دستگاه کششدهنده پلاک (Tensioning Device) انجام میشد. این وسیله بهطور موقت به پلاک و استخوان متصل میشد تا نیروی کششی لازم ایجاد شود.
با توسعه سیستمهای جدید، پلاکهای خودفشردهشونده (Self-compressing Plates) تا حد زیادی جایگزین این روش شدهاند.
در این سیستمها، فشار محوری (Axial Compression) در محل شکستگی ایجاد میشود. پلاک فشاری دینامیک (Dynamic Compression Plate; DCP) که توسط شرکت Synthes معرفی شد، بهعنوان الگوی اصلی طراحی این نوع پلاکها شناخته میشود.
پلاکهای فشاری معمولاً در موارد زیر کاربرد دارند:
- شکستگیهای پایدار نوع A.
- استئوتومیها (Osteotomies).
- آرترودز یا خشککردن جراحی مفصل (Arthrodesis).
۲. پلاک خنثیکننده (Neutralization Plate)
پلاک خنثیکننده معمولاً در سمت کششی استخوان قرار داده میشود تا نیروهای پیچشی، خمشی، فشاری و دورکننده را که به خط شکستگی وارد میشوند، خنثی یا کنترل کند.
در این روش، قطعات شکستگی ابتدا با استفاده از روشهایی مانند پیچهای تأخیری (Lag Screws)، سیمگذاری محیطی (Cerclage)، نیمسیمگذاری محیطی (Hemicerclage) یا سیم بینقطعهای (Interfragmentary Wire) به یکدیگر فشرده و تثبیت میشوند.
پس از ایجاد فشردگی بین قطعات استخوانی، پلاک خنثیکننده روی استخوان قرار میگیرد تا نیروهای مکانیکی اضافی را تحمل کرده و از وارد شدن تنش بیش از حد به محل شکستگی جلوگیری کند.
در صورت امکان، پلاک باید بهگونهای نصب شود که مقداری فشار محوری نیز در محل شکستگی ایجاد کند.
موارد کاربرد این پلاک عبارتاند از:
- برخی استئوتومیها.
- شکستگیهای ناپایدار نوع B.
- برخی شکستگیهای ناپایدار نوع C که امکان بازسازی آناتومیک آنها با استفاده از پیچهای تأخیری یا سیم سرکلاژ وجود دارد.
۳. پلاک پلزننده یا تکیهگاهی (Bridging / Buttress Plate)
نامگذاری این گروه ممکن است تا حدودی گیجکننده باشد؛ زیرا اصطلاح پلاک پلزننده در ابتدا برای توصیف پلاک تکیهگاهی مورد استفاده در استئوسنتز پلمانند شکستگیهای دیافیزی به کار میرفت.
عملکرد پلاک تکیهگاهی
پلاک تکیهگاهی با حمایت مکانیکی از یک قطعه استخوانی، از جابهجایی آن جلوگیری میکند و طول و زاویه عملکردی طبیعی استخوان را حفظ میکند.
برای مثال، در شکستگیهای صفحه تیبیا در ناحیه پروگزیمال (Proximal Tibial Plateau)، این پلاک از قطعات استخوانی حمایت کرده و مانع فرورفتگی یا جابهجایی آنها میشود.
پلاک پلزننده همچنین میتواند برای عبور از ناحیه شکستگی در بخش میانی استخوان (Midshaft) استفاده شود؛ بهخصوص در شرایطی که قطعات شکستگی جااندازی نشده باقی میمانند یا بخشی از استخوان از بین رفته و با گرافت استخوان اسفنجی جایگزین شده است.
مزایا و محدودیتهای پلاک پلزننده
مهمترین مزیت این روش، امکان نصب پلاک با حداقل دستکاری قطعات شکستگی و کاهش آسیب به خونرسانی باقیمانده استخوان است.
بااینحال، این روش یک محدودیت مکانیکی مهم دارد: پلاک باید تمام نیروهای خمشی، پیچشی و فشاری ناشی از تحمل وزن را تا زمان ترمیم شکستگی تحمل کند.
به دلیل عدم تقسیم زودهنگام بار بین استخوان و پلاک، تنش خمشی قابلتوجهی به ایمپلنت وارد میشود. در نتیجه، احتمال خستگی فلز و شکست پلاک نسبت به سیستمهای تثبیت فشاری یا خنثیکننده بیشتر است.
برای کاهش این مشکل، استفاده همزمان از پین داخلمدولاری (Intramedullary Pin; IM Pin) و پلاک پلزننده پیشنهاد شده است. این ترکیب میتواند میزان تنش وارد بر پلاک را کاهش دهد.
۴. ترکیب پلاک و پین داخلمدولاری در استئوسنتز پلمانند
مفهوم استئوسنتز بیولوژیک (Biological Osteosynthesis) بر این اصل تأکید دارد که قطعات استخوانی تا حد امکان بدون دستکاری باقی بمانند تا آسیب به بافتهای نرم اطراف شکستگی کاهش یابد و ظرفیت طبیعی استخوان برای ترمیم حفظ شود.
در شکستگیهای خردشده (Comminuted Fractures)، استفاده صحیح از پلاک پلزننده میتواند اهداف استئوسنتز بیولوژیک را محقق کند.
در این روش، بهجای بازسازی و دستکاری گسترده تمام قطعات کوچک، قطعات اصلی استخوان در راستای مناسب قرار گرفته و با استفاده از پلاک تثبیت میشوند.
مزایای ترکیب پین داخلمدولاری و پلاک
در این روش، ابتدا پین داخلمدولاری در کانال مدولاری استخوان قرار داده میشود و سپس پلاک نصب میگردد.
پین داخلمدولاری دو عملکرد اصلی دارد:
۱. کمک به همراستاسازی قطعات اصلی استخوان
قرار دادن پین داخلمدولاری امکان همراستاسازی آسانتر و مؤثرتر قطعات اصلی استخوان را فراهم میکند. در این شرایط، قطعات کوچکتر کمتر دستکاری میشوند و ظرفیت ترمیمی بافت استخوان حفظ میشود.
۲. تقسیم بار و کاهش تنش وارد بر پلاک
پین در طول دوره ترمیم، بخشی از بارهای مکانیکی ناشی از تحمل وزن را تحمل میکند و از وارد شدن نیروهای خمشی بیش از حد به پلاک جلوگیری میکند.
از نظر بیومکانیکی، پین و پلاک مانند دو تیر موازی عمل میکنند و در برابر نیروهای مختلف ناشی از تحمل وزن، از یکدیگر حمایت میکنند.
در مقایسه با استفاده از پلاک تکیهگاهی بهتنهایی، ترکیب پین و پلاک میتواند تنش وارد بر سیستم را به میزان قابلتوجهی کاهش دهد. در منابع مورد استناد نویسندگان، کاهش تنش در سیستم ترکیبی حدود دو برابر و افزایش عمر خستگی سیستم تا حدود ده برابر نسبت به استفاده از پلاک بهتنهایی گزارش شده است.
انتخاب قطر مناسب پین داخلمدولاری
یکی از محدودیتهای این روش، احتمال تداخل پین داخلمدولاری با مسیر قرارگیری پیچهای پلاک است؛ بهخصوص زمانی که پیچها باید از فضای کانال مدولاری عبور کنند.
هرچه قطر پین بیشتر باشد، احتمال این تداخل افزایش مییابد.
برای ایجاد تعادل میان استحکام مکانیکی و امکان قرارگیری مناسب پیچها، انتخاب قطر پین اهمیت زیادی دارد.
- استفاده از پینی با قطری معادل ۳۵ تا ۴۰ درصد قطر کانال مدولاری، برای ایجاد استحکام کافی در محل شکستگی پیشنهاد شده است.
- در شکستگیهای خردشده شدید که بخش قابلتوجهی از دیافیز را درگیر میکنند، ممکن است پینی با قطر حدود ۵۰ درصد قطر کانال مدولاری انتخاب شود تا سختی مکانیکی بیشتری فراهم کند.
- در شکستگیهای با خردشدگی کمتر، ممکن است پینی با قطر حدود ۳۰ درصد قطر کانال مدولاری کافی باشد.
استفاده از پین با قطر مناسب معمولاً فضای کافی برای عبور پیچهای دوکورتیکال (Bicortical Screws) از طریق پلاک را فراهم میکند.
اگر تداخل قابلتوجهی بین پین و پیچها وجود داشته باشد، میتوان از پیچهای تککورتیکال (Unicortical Screws) استفاده کرد.
همچنین انتخاب قطر پین باید با توجه به الگوی خردشدگی و شرایط اختصاصی شکستگی انجام شود.
در ترکیب پلاک و پین، حداقل سه پیچ تککورتیکال و یک پیچ دوکورتیکال در بالا و پایین محل شکستگی توصیه شده است. البته در بسیاری از استخوانها، فضای کافی برای استفاده از چند پیچ دوکورتیکال در دو طرف شکستگی وجود دارد.
ارزیابی قطعات استخوانی در شکستگیهای خردشده
شکستگیهای خردشده از نظر اندازه، تعداد و فاصله قطعات استخوانی تنوع زیادی دارند. بنابراین، جراح باید پیش از تثبیت نهایی، موقعیت قطعات را با بررسی رادیوگرافیک و در صورت لزوم با مشاهده مستقیم و دستکاری بسیار ملایم ارزیابی کند.
اگر پس از نصب سیستم ترکیبی پلاک و پین، فاصله قابلتوجهی بین قطعات شکستگی باقی بماند، استفاده از گرافت استخوان اسفنجی اتولوگ (Autogenous Cancellous Bone Graft) در محل شکستگی بهشدت توصیه میشود.
در مواردی که یک قطعه استخوانی بزرگ بهشدت جابهجا شده باشد و استفاده از سرکلاژ یا سایر روشهای کمکی تثبیت مناسب نباشد، میتوان از یک حلقه بخیه مونوفیلامنت قابلجذب برای نزدیک کردن ملایم قطعه به محل شکستگی استفاده کرد.
این بخیه باید بدون آسیب به اتصالات بافت نرم اطراف، قطعه استخوانی را به موقعیت مناسب نزدیک کند و فاصله بین قطعات شکستگی را کاهش دهد.
نادیده گرفتن فاصلههای بزرگ بین قطعات استخوانی، حتی در صورت استفاده از سیستم تثبیت بسیار مستحکم، میتواند موجب تأخیر در ترمیم استخوان شود.
زمان خارج کردن پین داخلمدولاری
در برخی موارد، در صورت نیاز به کاهش تدریجی پایداری مکانیکی سیستم تثبیت، میتوان پین داخلمدولاری را در فاصله ۴ تا ۶ هفته پس از جراحی خارج کرد.
خارج کردن پین در زمان مناسب موجب افزایش میزان کرنش مکانیکی (Strain) در محل شکستگی میشود و میتواند به تحریک روند ترمیم استخوان کمک کند.
اگر انتظار میرود روند ترمیم طولانی شود، میتوان پین را برای مدت بیشتری در محل باقی گذاشت.
بااینحال، خارج کردن پین در برخی سیستمهای ترکیبی ممکن است دشوار باشد؛ زیرا رزوه پیچهای پلاک ممکن است در سطح جانبی پین فرورفتگی یا اثر مکانیکی ایجاد کرده باشند. در چنین شرایطی ممکن است به نیروی بیشتری برای خارج کردن پین نیاز باشد. در صورتی که پین بهخوبی در استخوان قرار گرفته و وضعیت آن مناسب باشد، میتوان آن را در محل باقی گذاشت.
راهنمای تصاویر و شکلهای آموزشی
شکل ۲-۶۸. سیستم پلاکگذاری استخوانی قطعات کوچک (Small Fragment Bone Plating System)
این تصویر مجموعهای از تجهیزات پایه و قفلشونده، ابزارهای جراحی و پلاکهای استخوانی را نشان میدهد که برای تثبیت شکستگیهای استخوانی با قطعات کوچک مورد استفاده قرار میگیرند.
شکل ۲-۷۰. پلاک خودفشردهشونده یا پلاک فشاری دینامیک (DCP)
- تصاویر A و B: مقاطع ساژیتال پیچ و سوراخ پیچ در پلاک DCP و نمایش اصل مکانیکی ایجاد فشار.
- تصویر C: نخستین پیچها در دو طرف خط شکستگی بهصورت خارج از مرکز (Load Position) قرار داده شده و بهصورت متناوب سفت میشوند تا فشردگی در محل شکستگی ایجاد شود.
- تصویر D: در شکستگیهایی که فاصله بین قطعات زیاد است، میتوان با استفاده از دستگاه کششدهنده پلاک، فشار بیشتری ایجاد کرد؛ اگرچه امروزه این روش کمتر مورد استفاده قرار میگیرد.
شکل ۲-۷۱. راهنماهای مته برای نصب پلاک فشاری دینامیک (DCP)
- A: راهنمای بارگذاری (Load Guide). این راهنما در سوراخ پلاک قرار میگیرد و جهت پیکان آن باید به سمت خط شکستگی باشد. در این وضعیت، پیچ بهصورت خارج از مرکز قرار میگیرد و هنگام سفت شدن، حدود ۱ میلیمتر جابهجایی ایجاد میکند. این جابهجایی در قطعه استخوانی نیز منتقل میشود.
- B: راهنمای خنثی (Neutral Guide). پیچ با خروج از مرکزیت اندک قرار میگیرد و هنگام سفت شدن حدود ۰٫۱ میلیمتر جابهجا میشود.
- C: در شکستگیهای مایل، میتوان پیچ تأخیری (Lag Screw) را با زاویه مناسب از طریق پلاک عبور داد.
- D تا F: در شکستگیهایی با چند خط شکستگی، با سفت کردن پیچ دوم در وضعیت بارگذاری، خط شکستگی اول فشرده میشود. سپس با سفت کردن پیچ سوم در وضعیت بارگذاری، خط شکستگی دوم نیز تحت فشار قرار میگیرد.
شکل ۲-۷۲. پلاک تکیهگاهی (Buttress Plate)
- A: شکستگی صفحه پروگزیمال استخوان درشتنی.
- B: تثبیت با پلاک تکیهگاهی که از قطعه استخوانی حمایت کرده و طول و زاویه عملکردی آن را حفظ میکند.
- C: پلاک پلزننده که از ناحیه نقص استخوانی حاوی گرافت استخوانی عبور کرده است.
- D: ترکیب پلاک و پین داخلمدولاری برای استئوسنتز پلمانند بیولوژیک. پین در طول دوره ترمیم بخشی از بار مکانیکی را تحمل کرده و از پلاک در برابر نیروهای خمشی ناشی از تحمل وزن محافظت میکند.
جمعبندی
انتخاب نوع پلاک استخوانی باید بر اساس الگوی شکستگی، میزان پایداری موردنیاز، وضعیت خونرسانی استخوان و نیروهای بیومکانیکی وارد بر اندام انجام شود.
پلاک فشاری با ایجاد فشار بین قطعات استخوانی، شرایط مناسب برای جوشخوردگی مستقیم را فراهم میکند. پلاک خنثیکننده با تحمل نیروهای اضافی از سیستم تثبیت اولیه محافظت میکند و پلاک پلزننده با حفظ طول و راستای استخوان، امکان ترمیم بیولوژیک شکستگیهای خردشده را فراهم میسازد.
در شکستگیهای پیچیده و خردشده، ترکیب پلاک و پین داخلمدولاری میتواند با تقسیم بار مکانیکی، کاهش تنش وارد بر پلاک و حفظ خونرسانی قطعات استخوانی، مزایای قابلتوجهی داشته باشد.
در نهایت، موفقیت درمان تنها به انتخاب یک ایمپلنت مستحکم وابسته نیست؛ بلکه حاصل تلفیق دانش آناتومی، بیومکانیک، اصول تثبیت داخلی و حفظ ظرفیت بیولوژیک استخوان برای ترمیم است
منبع علمی (References)
Brinker, W. O., Piermattei, D. L., & Flo, G. L. Brinker, Piermattei and Flo’s Handbook of Small Animal Orthopedics and Fracture Repair.
مبنای علمی این مقاله: مبحث Bone Plates، از فصل تشخیص و درمان شکستگیها، لنگش و بیماریهای مفصلی.
ترجمه و بازنویسی فارسی با هدف آموزش و ارتقای دانش جراحی ارتوپدی دامپزشکی.