انواع بیهوشی (Types of Anesthesia)
کاربردهای متنوع بیهوشی، از جمله بیحرکتسازی، شلکردن عضلات و ایجاد بیدردی، همچنین نیازهای اختصاصی هر گونه، سن و وضعیت بیماری، استفاده از داروها، ترکیبهای دارویی و روشهای مختلف را ضروری میسازد.
بیهوشی اغلب بر اساس نوع دارو و یا روش و مسیر تجویز آن طبقهبندی میشود:
۱. بیهوشی استنشاقی (Inhalation)
در این روش، گازها یا بخارات بیهوشکننده همراه با اکسیژن استنشاق میشوند.
۲. بیهوشی تزریقی (Injectable)
در این روش، محلولهای بیهوشکننده از راههای زیر تزریق میشوند:
- داخلوریدی (Intravenous)
- داخلعضلانی (Intramuscular)
- زیرجلدی (Subcutaneous)
سایر مسیرهای تزریقی شامل تزریق داخلقفسهٔ سینهای (Intrathoracic) و داخلصفاقی (Intraperitoneal) هستند. استفاده از دو مسیر اخیر بهطور کلی توصیه نمیشود.
۳. تجویز خوراکی یا رکتال (Oral or Rectal)
این مسیرها معمولاً برای داروهای بیهوشکنندهٔ مایع یا شیافها استفاده میشوند.
۴. بیحسی موضعی و هدایتی (Local and Conduction Anesthesia)
در این روش، داروی بیحسکننده به یکی از روشهای زیر استفاده میشود:
- کاربرد موضعی (Topical): دارو مستقیماً روی سطح موردنظر قرار میگیرد.
- بلوک میدانی (Field Block): دارو بهصورت موضعی، در محل جراحی یا اطراف آن تزریق میشود.
- بلوک عصبی هدایتی یا منطقهای (Conduction/Regional Nerve Block): دارو در اطراف یک تنهٔ عصبی بزرگ که مسئول عصبدهی به ناحیهای مشخص است، تزریق میشود.
در روش اخیر، تزریق ممکن است بهصورت زیر انجام شود:
- بلوک اطراف عصب (Perineural/Nerve Block): تزریق در اطراف عصب.
- بیدردی نخاعی واقعی (True Spinal Analgesia): تزریق در فضای اپیدورال (Epidural) یا زیرعنکبوتیه (Subarachnoid).
۵. الکترونارکوز، الکتروبیهوشی یا خواب الکتریکی (Electronarcosis, Electroanesthesia, Electrosleep)
در این روش، جریان الکتریکی از مغز عبور داده میشود تا حالت نارکوز عمیق ایجاد شود.
با وجود انجام مطالعات موفق در این زمینه، این روش بیهوشی هرگز محبوبیت گستردهای پیدا نکرده و در طبابت دامپزشکی بهندرت استفاده میشود.
الکترونارکوز نباید با روش غیرانسانی بیحرکتسازی الکتریکی (Electroimmobilization) اشتباه گرفته شود.
۶. تحریک الکتریکی عصب از راه پوست (TENS، TNS یا TES)
در این روش، بیدردی موضعی از طریق تحریک الکتریکی پوست با شدت کم و فرکانس بالا ایجاد میشود. جریان الکتریکی از طریق الکترودهایی که روی سطح پوست قرار میگیرند، اعمال میشود.
۷. هیپنوتیزم (Hypnosis)
هیپنوتیزم حالتی شبیه خلسه است که بدون استفاده از دارو ایجاد میشود. این روش گاهی در خرگوشها و پرندگان به کار میرود.
۸. طب سوزنی (Acupuncture)
طب سوزنی یک نظام درمانی باستانی چینی است که در آن از سوزنهای بلند و ظریف برای ایجاد بیدردی استفاده میشود.
۹. هیپوترمی (Hypothermia)
در این روش، دمای بدن بهصورت موضعی یا عمومی کاهش داده میشود تا حساسیت کاهش یابد، نیاز به داروهای بیهوشکننده کمتر شود و نیازهای متابولیکی بدن کاهش پیدا کند.
این روش عمدتاً در نوزادان یا بیمارانی که تحت اعمال جراحی قلبی قرار میگیرند، استفاده میشود.